Czym jest postmodernizm?

Architektura i budownictwo XX i XXI wieku to ogół prądów, które odcięły się grubą linią od modernizmu. W odróżnieniu od swojego poprzednika nie zauważamy w postmodernizmie ambicji awangardowych. Przedkładane jest natomiast komponowanie i łączenie nad poszukiwanie. Podstawowymi założeniami postmodernizmu jest pluralizm i złożoność. Według przedstawicieli tego gatunku architektura nie musi ulegać jakimkolwiek zmianom związanym z upływem ducha czasu i postępem technologicznym. Musi więc zależeć od kontekstu, nastroju i osobistych upodobań. Słowo postmodernizm zostało po raz pierwszy użyte przez Josepha Hadnuta, w roku 1945. Słowem tym określić można wszelkie prądy, które maja tendencje historyzujące. Rozwój tego typu architektury był związany z protestem przeciw wcześniejszym nurtom. Ważne więc było aby łączyć funkcjonalność z miejscowymi wzorcami historycznymi. Tymczasem za oceanem, w USA chciano uzyskać wysoką reprezentacyjność i nadać architekturze doniosłego znaczenia.

Czym jest architektura organiczna?

Jest to kierunek w modernistycznym budownictwie, który zakłada, że architektura powinna być kształtowana w swoistej analogii do natury. Cechuje ją płynność i plastyczność względem kształtowanej formy i wzorowanie się nieraz na organizmach żywych. Prąd ten rozwinął się na początku XX wieku. Miał swój wielki rozkwit w katach 50 i 60. W założeniach postulowano przede wszystkim o porzuceniu dawnych schematów. Wśród wyróżniających się architektów na uwagę zasługuje Louis Sullivan. Według niego samo kształtowanie się architektury nie polega na nadawaniu formy, ale na doszukaniu się jej rzeczywistego kształtu, na odnalezieniu go. O ile funkcjonalistyczny prąd modernizmu korzystał z analogii do przyrody, twórcy organicznej architektury naśladowali ją dosłownie. Uważali przy tym nierzadko, że samo projektowanie powinno stawać się częścią przyrody. Jednakże ten nurt zawsze już pozostał w cieniu stylu międzynarodowego, delikatnie tylko odciskając swoje znamię na obiektach użyteczności publicznej, takich jak kościoły czy teatry.

Konstruktywizm w architekturze

Prąd zwany konstruktywizmem, który jasno i wyraźnie określił swoją formę w budownictwie charakteryzował się przede wszystkim podkreśleniem cech samej konstrukcji danego obiektu. Opierało się to na teorii, która deklarowała estetyczną wartość budowli, jako logicznej zasadzie konstrukcji. W bardziej szerokim znaczeniu o konstruktywizmie mówimy, odnosząc się do wszelkich dzieł architektonicznych, które po prostu eksponują zamysł artysty, ukazując strukturę budynku. Cechami charakterystycznymi są wyszukane układy konstrukcji, które niejednokrotnie opierają się na generalnym pomyśle. Dawało to bowiem ogromne pole do popisu głównie w budowlach centralnych. Chętnie tez korzystano z kratownic i cięgien. Konstruktywizm cechował się celowością użytych materiałów i perfekcjonizmem planu. Stosowano obliczenia podparte osiągnięciami współczesnej nauki. Musimy jednak pamiętać, że styl ten w swoich postanowieniach nie dąży do pełni abstrakcji. Opierał się głównie na efektach kontrastu pomiędzy elementami ciężkimi i lekkimi. Sugerował też przezwyciężenie grawitacji. Zasady obejmowały początkowo anonimowość architektury i wchłonięcie metod przemysłowych, co wiązało się ściśle z marksistowskimi ideami społecznymi.

Ekspresjonizm w architekturze

Ekspresjonizm objawił się nie tylko w malarstwie. Był również widoczny w budownictwie. Był nurtem pośrednim pomiędzy architekturą secesji a modernizmu. Jego początki sięgają lat dwudziestych XX wieku, a pierwsze ślady wskazują na Niemcy, jako kolebkę tego prądu. Dla ekspresjonizmu charakterystyczne było silne podkreślenie kierunku pionowego, lub poziomego. Uwydatniano dynamiczne formy, po to, aby wywołać wrażenie strzelistości i nowoczesności. Plastyczność miała swoje korzenie w naturze, czasem jednak nawiązywano do elementów gotyckich. Ruch zwolenników ekspresjonizmu rozwijał się również w Holandii i krajach Europy Środkowej. Podstawowym motywem architektonicznym miała być korona miasta, czyli rodzaj ogromnego centrum kultury. Planowano także zastąpić miejskie budynki luźną zabudową, ściśle związaną z naturą. Nurt ekspresjonistyczny uwidocznił się przede wszystkim w stylu opływowym, który nieraz nazywany był dynamicznym. Chodziło tutaj o nawiązanie do samochodów i samolotów

Pochodzenie nazwy: modernizm

Modernizm, jako kierunek w budownictwie i sztuce ma swoje korzenie we Francji. Również jego nazwa tam właśnie się ukształtowała. Oznaczała bowiem nowoczesność i charakteryzowała swoisty sposób działania i formę bytu. Określenie to konkurowało z funkcjonalizmem, który dzisiaj ma nieco węższe znaczenie. Innym pochodnym był racjonalizm, który z kolei mówił o całej, racjonalistycznej tradycji, sięgającej XIX wieku. We wczesnych latach stosowano też określenie: architektura nowoczesna. To jednak odnosiło się również do postmodernizmu. Okazuje się bowiem, że modernizm w architekturze nie jest identyczny i jednoznaczny z tym samym określeniem w sztuce i literaturze, ponieważ tutaj prym wiodła secesja. Musimy jednak przyznać, że piękne i do granic funkcjonalne monumenty przykuwają wzrok i są natchnieniem dla artystów. Swoje surowe kształty modernizm zawdzięcza przede wszystkim umiłowaniu do odpowiedzialnego projektowania, które za swój cel stawia przydatność i funkcję.

Czym jest modernizm?

Modernizm to ogólne określenie prądów w budownictwie i architekturze światowej, które rozwijały się od początków XX wieku, kończąc swoja sławę w roku 1975 roku. Modernizm jako cel postawił sobie całkowite odejście o stylów nawiązujących do historii, nie chciał też wprowadzać swoistej stylizacji. Cały zamysł architektoniczny opierał się na metodzie twórczej, która wywodziła się z uwarunkowań materiału. W tym zawierała się forma, funkcja i konstrukcja. Założeniem była teza, że o pięknie danej budowli świadczy jej funkcjonalność. Przede wszystkim architektura musi odnosić się do funkcji, którą spełnia. Istotne znaczenie miały również sentencje, które nawoływały do minimalizmu. Wykazywano także niechęć do ornamentu. Budynek był postrzegany, jako dzieło abstrakcyjne. Warto dodać, że ten nowoczesny ruch nie był jednolity oraz nie posiadał jasno określonej ideologii. W obrębie modernizmu możemy wyróżnić kilkadziesiąt prądów i kierunków. Rozgraniczenie miedzy poszczególnymi dziedzinami jest niejasne.

Ważne elementy architektury secesyjnej

W budownictwie schyłku XIX i początku XX wieku dominował szacunek i respekt dla natury. Wzorowano się na formach roślinnych. Zdobienie miało nie tylko podkreślać konstrukcję i tektonikę budynku, ale symbolizował jego funkcję. W przykładach ornamentyki art nouveau pojawiły się stylizowane formy roślin, twarze długowłosych kobiet i różne postacie. Niektóre formy przypominały draperie i skórę. Reliefami były natomiast wypełniane całe połacie ścian zewnętrznych. Bardzo ważna była tutaj elewacja, ponieważ musiała posiadać ciągła i płynnie przechodzącą powierzchnię, w której uwidaczniało się zamiłowanie do miękkich i krzywych linii oraz różnego rodzaju wyobleń. Bogaty ornament obejmował także każdy detal wykończenia budynku. Nie omijał klamek ani balustrad. Wszystko było zdobione i ociekało luksusem. Kształty secesyjne są prawdziwą poezją dla oka i ucztą dla zmysłów. Podziwiać możemy pozostałości po niej w Krakowie, Konstancinie, Łodzi czy Bytomiu. Perełki zachowały się w wielu miejscach na mapie Polski.

Charakterystyczne cechy secesji

Secesja, jako jeden z bardziej barwnych kierunków w dziejach architektury i budownictwa stanowiła swoista próbę stworzenia nowego stylu, nie odnosząc się tym samym bezpośrednio do historii. Skupiała się wyłącznie na estetyce i natchnieniu projektanta, twórcy. Taki sposób tworzenia został silnie skrytykowany przez współczesnych, którzy zawsze podkreślali, że poprzednie style miały swój konkretny sposób powstawania. Według nich ważna była tu rzekoma ewolucja pewnych wyznaczników, czego nie można było przypisać samej secesji. Cechowała ja bowiem abstrakcyjna forma i bogata ornamentyka. Oprócz czołowych architektów, którzy wyznaczali rozwój kierunki, ów styl ograniczał się głównie do zdobnictwa. Ważnym było, że secesja pozostawiała inżynierom sprawy konstrukcji i funkcjonalności. Bardzo łatwo to zaobserwować w budownictwie mieszkaniowym, gdzie rozwiązania urbanistyczne i rzuty mieszkań cechowała zgodność z praktyką XIX wieku. Wszelkie budynki publiczne, pomimo iż wykazywały się innowacyjnością, korzystały mimo to z wątków zarówno romantycznych, jak i neoromańskich, czy neogotyckich.